Dil ile Niyet Etmek Şart Mıdır?
Herkesin bir şekilde hissettiği ama pek de üzerine çok düşünmediği bir konu var: Dil ile niyet etmek şart mıdır? Bu soruyu birçoğumuz hayatımızın farklı anlarında kendimize soruyoruz. Ama özellikle ekonomi okuduktan sonra ve verilerle uğraşmaya başladıktan sonra bu soruya daha farklı bir gözle bakmaya başladım. Çünkü her şeyin bir açıklaması, bir temeli var gibi geliyor. Yine de, insan ilişkilerinde bazen bir kelimenin gücü, bir bakışın derinliği, niyetin dil aracılığıyla ifade edilip edilmemesi gibi konular, verilerin hesaplamaktan çok daha karmaşık ve derin. İşte tam bu noktada hayatın içinden kesitlerle, bazen bir hikâye, bazen bir gözlemle anlatmak istiyorum.
Çocukken Niyet Edemediğim, Ama Hep Anlatmaya Çalıştığım Bir Hikâye
Ankara’da büyüdüm, küçükken mahalledeki arkadaşlarımla sık sık kavga eder, sonra hemen barışırdık. Bir gün, en yakın arkadaşımla büyük bir tartışma yaşadık. Ne olduğunu bile hatırlamıyorum aslında, sadece o kadar sinirliydim ki ağlamaktan başka bir şey yapamıyordum. O zamanlar dil ile niyet etmenin gerekliliğini anlamıyordum. Niyet ettiğimi göstermek için söylediklerim yetiyordu, ancak arkadaşım tam tersi şekilde bir tepki verdi. Sonra fark ettim ki, sadece ne söylediğin değil, nasıl söylediğin de önemliymiş. Dilin gücü, yalnızca sözlerden değil, o anki duygulardan ve bakışlardan da etkileniyor. Bu anı, belki çocukken dil ile niyet etmenin şart olup olmadığına dair bana bir içgörü kazandırmıştı. Kafamda hala o soruyu soruyorum: Eğer niyetim doğruysa, sadece kelimelerle mi anlaşılmalıyım?
Dil ile Niyet Etmek Şart Mıdır? Ekonomik Verilerle Bir Yorum
Ekonomi okuduğumda, her şeyin sayılabilir, ölçülebilir olduğunu düşündüm. Ancak zamanla gördüm ki; insanlar, kelimeler ve niyetler arasında hesaplanamayan bir boşluk var. İstatistiksel verilere bakarak bir toplumun ne hissettiğini, ne yapmak istediğini anlayamazsınız. Örneğin, bir ürünün satış rakamları artarken, insanların gerçekten o ürünü sevip sevmediğini bilmek zor. İnsanlar bazen satın alırken bile niyetlerini açıkça ifade etmezler, ama bu, ürünün doğru pazarlanmadığı anlamına gelmez. Pazarlama stratejileri, söz konusu niyeti analiz etmek için pek çok farklı yöntem geliştirmiştir. Ancak bir topluluğun davranışlarını anlamak için veri bir yere kadar yeterlidir. Eğer dil ile niyet etmek şart olsaydı, her şey çok daha net olurdu ama işler o kadar basit değil.
Mesela, işyerindeki bir projede, takım arkadaşım bir öneride bulunuyor. Tekrar ettiğinde, önerisinin aslında hiçbir anlam taşımadığını fark ediyoruz ama diliyle niyetini doğru şekilde aktaramamış. O andan sonra düşünmeye başladım: Niyet ettiğimizi dil ile her zaman ifade etmeli miyiz? Çoğu zaman, dil ile niyet etmemiz gereken şeylerin arkasında başka bir “dilin” gizli olduğunu düşünürüm. İletişimde duygusal zekâ, sözlerden daha güçlüdür.
Dil ile Niyet Etmek ve İnsan İlişkileri
Günlük hayatımıza dönecek olursak, sokakta, işyerinde veya toplu taşımada sıkça karşılaştığımız bir durum var: İnsanlar, bir şey yapmak isterken bazen söyledikleriyle gerçek niyetlerini tam olarak iletemeyebiliyorlar. Bir arkadaşım, ilişkisiyle ilgili kararlar alırken sıkça şöyle diyordu: “Niyetim iyi, ama dil ile anlatamadım.” Bu bana hep ilginç gelmiştir. Niyet etmek, bir şeylere karar vermek ya da birine yardım etmek gibi dürtüler, çoğu zaman dil ile anlatılamaz. İnsanlar sadece söyledikleriyle değil, ses tonları, vücut dilleri, yüz ifadeleriyle de kendilerini ifade ederler. Burada, dilin sınırları devreye giriyor.
Sokakta, karşılaştığınız bir kişi size yardım ederken gülümsüyorsa, aslında sadece “yardım ediyorum” demekle kalmaz, o gülümseme size bir anlam yükler. Peki, gülümseme ile niyetini açıkça ifade edemeyen birinin, kelimelerle bunu başarması ne kadar mümkündür? Burada önemli olan, dilin arkasındaki anlamı, beden dili ve duygularla destekleyebilmektir.
Verilerin Gösterdiği Gerçek: Niyet ve Dil İlişkisi
Bir araştırma, insanların iletişimde %70’inin vücut dili ve ses tonlarından etkilendiğini gösteriyor. Yani, bir kişinin niyetini tam anlamadan önce, sadece söylediklerinden çok daha fazlasını hissediyoruz. Ekonomide de böyle bir durum var. İnsanlar sadece verilerle değil, duygusal zekâlarıyla da hareket ederler. Bir ekonomistin, bir ülkenin gelişmişlik seviyesini sadece verilerle analiz etmesi yetersizdir; o ülkedeki insanların ruh halini, ekonomik kararlarını etkileyen kültürel unsurları da hesaba katmalıdır. Özetle, dil ile niyet etmek bazen gerekli olsa da, çoğu zaman kelimeler yetersiz kalır.
Sonuç: Dil ve Niyetin Ötesinde
Dil ile niyet etmek şart mıdır sorusunun kesin bir yanıtı yok. Ancak şunu söyleyebilirim ki; niyet etmek, bir şey yapmak için yeterli olsa da, dilin gücü, niyetin doğru anlaşılması için elzemdir. Birçok durumda, dilin ötesinde bir şeyler konuşuluyor ve bu çok daha etkili olabiliyor. Hem iş hayatımda hem de günlük yaşantımda dil ve niyet arasındaki bu dengeyi her geçen gün daha iyi anlamaya başladım. Belki de, niyetin doğru olması yeterlidir, ama dilin doğru ve etkili olması, bu niyeti başarıya ulaştıracak tek anahtardır.